Szlak Orlich Gniazd - Jura Krakowsko-Częstochowska

Data dodania: 29 sierpnia 2013
Jura Krakowsko-Częstochowska

Równie interesująco prezentuje się fauna Wyżyny skupiająca ok. 70% gatunków występujących w Polsce. Do jej ciekawszych przedstawicieli należą niewątpliwie łosie, zamieszkujące ostępy Puszczy Dulowskiej, bobry sprowadzone w doliny Prądnika, Rudna i Białej Przemszy, które obecnie znacznie się rozprzestrzeniły, a także grupa 19-tu gatunków nietoperzy (na 25 znane w Polsce); wśród ptaków: puchacz zaobserwowany w Górach Sokolich, bocian czarny gniazdujący w lasach ojcowskich i rezerwacie Wielki Las, czy rzadko spotykane: trzmielojad, kruk, puszczyk, zimorodek oraz dzieżby czarnoczelna i rudogłowa. 

Obok przyrody ożywionej jak i nieożywionej niezaprzeczalnym walorem Wyżyny jest niepowtarzalność jej krajobrazu kulturowego – relikty dawnego osadnictwa, zabytki architektury i sztuki, zabytkowe zespoły zieleni. Na czoło wysuwają się tu dzieła sztuki obronnej, osadzone na skałach zamki i strażnice, zwane obrazowo „orlimi gniazdami”. Większość z nich to królewskie warownie zakładane w XIV w. przez Kazimierza Wielkiego; inne to obronne rezydencje szlacheckie, jak np. Korzkiew, Tęczyn, Smoleń, Mirów, czy biskupie, jak Lipowiec, czy później Siewierz. O szeregu dalszych budowli nadal nie wiemy zbyt wiele Ostężnik). Podobnie w sferze dociekań, hipotez pozostają początki szeregu założeń (np. Mirów, Morsko, Olsztyn, Rabsztyn), a także założeń wcześniejszych – grodzisk, archeologicznie datowanych na okres kształtowania się państwowości polskiej, jak np. Damice i Zagórowa nad Dłubnią, Mników, Góra Birów k. Ogrodzieńca, Gąszczyk k. Mstowa czy Wały w dol. Wiercicy. Jednak stan wiedzy o jurajskich założeniach systematycznie się powiększa, czego przykładem mogą być odkrycia śladów grodu Henryka Brodatego z XIII w. koło Pieskowej Skały, strażnic z XIII/XIV w. w Dolinie Wodącej, pozostałości zameczku w Dolinie Kluczwody, pierwotnego założenia zamku „Ogrodzieniec” na górze Birów czy najstarszych murów z XIII/XIV w. zamku Rabsztyn. Jednak nie tylko architektura militarna stanowi o kulturowym dziedzictwie Wyżyny. To także ogromna liczba znaczących obiektów zabytkowych, reprezentujących wszystkie stylowe epoki. Wymieńmy choćby te najbardziej wartościowe, jak romańskie kościoły w Wysocicach i Gieble, gotyckie w Bolechowicach, Rudawie, Pilicy, Olkuszu, XVI-wieczne sanktuarium w Żarkach-Leśniowie, barokowe zespoły sakralne w Alwerni (w marcu 2011 r. uległ częściowemu spaleniu) i Czernej oraz późniejsze XVIII-wieczne fundacje: Imbramowice, Mstów, czy Morawicę osadzoną na XIII-wiecznych, a może nawet wcześniejszych zrębach zamku Toporczyków-Tęczyńskich. Wspomnieć również należy o drewnianych kościołach, bodaj ostatnich akcentach dawnej architektury wsi, w tym o najstarszych XVI-wiecznych z Modlnicy, Zrębic, Paczółtowic i Racławic, kryjących w swych wnętrzach dzieła bezcenne – gotyckie i renesansowe obrazy oraz rzeźby. 

Tę dość skrótową panoramę zabytków wypada uzupełnić wzmianką o licznych, zwłaszcza w płd. części Wyżyny, dworach i pałacach - począwszy od tych najstarszych, jak barokowy dwór w Siedlcu, poprzez XVIII-wieczne Karniowice, Bolechowice, Modlnicę, czy Trzebinię, po XIX-wieczne pałace w Krzeszowicach, Złotym Potoku, Młoszowej, Balicach, Płazie, a także o bardziej skromnych rezydencjach ziemiańskich, lecz swą formą „polskiego dworku”, jakże osadzonych w narodowej tradycji, jak np. Tarnawa, Glanów, Złoty Potok. Szereg dworów i pałaców (np. Wierbka, Włodowice, Rokitno Szlacheckie) nie dotrwało z różnych przyczyn do naszych czasów, pozostając kolejną zabytkową ruiną na jurajskim szlaku. Śladem po innych są podworskie zabudowania, np. XVII-wieczne lamusy w Pisarach i Garlicy, czy drewniany spichlerz w Udorzu.

 


Zamek Ogrodzieniecki

  • 1
    - - - - -
  • 2
    - - - - -
  • 3
    - - - - -
  • 4
    - - - - -
  • 5
    - - - - -
  • 6
    - - - - -